Εναλλακτικές καλλιέργειες- Alternative crops

Οι κλιματικές αλλαγές δεν είναι μύθος.  Ειναι μια πραγματικότητα που θα γίνει αισθητή πολύ σύντομα γιατί θα επηρεάσει τη πιθανότητα επιβίωσής μας.  Ειδικότερα θα επηρεάσει τη παραγωγή τροφίμων όπως τα ξέρομε σήμερα.  Ενας από τους κρισιμότερους παράγοντες είναι οι υδάτινοι πόροι.  Η γεωργία απορροφά το 80% των υδατινών πόρων και οση ανακύκλωση των αποβλήτων και αν κάνομε δεν θα επαρκέσει για να καλύψει το έλλειμμα.  Η λύση είναι η υιοθέτηση νέων καλλιεργειών, νέων ποικιλιών και υβριδίων που να ειναι λιγότερο απαιτητικές σε νερό και προσαρμοσμένες στις γενικότερες κλιματικές αλλαγές (θερμοκρασία, έντονη ξηρασία, ακραία φαινόμενα κλπ). καθώς και  η υιοθέτηση νέων επίσης  καλλιεργητικών τεχνικών με στόχο την εξοικονόμηση νερού (κόψιμο χόρτων) και την αποφυγή της διάβρωσης

Για τη Κρήτη που θα υποστεί πρώτη αυτές τις μεταβολές  υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις .  Οι λύσεις αυτές εκτός των άλλων πρέπει να εχουν στόχους διαφορετικό προσανατολισμό π.χ. φαρμακευτικά προϊόντα, προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας. Επιγραμματικά τα αναφέρω  και θα δώσω και τα βασικά χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αργότερα.

1. Ιπποφαές (Hippophaes rhamnoides). Η χρήση του ήταν ευρέως διαδεδομένη από τον Μεγάλο Αλέξανδρο και τους στρατιώτες του κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του.

Hippophaes rhamnoides φυτό και φρούτα

Πολύ υψηλή διατροφική αξία, ανθεκτικό στη ξηρασία και ακραίες θερμοκρασίες. Χρησιμοποιείται και ως φράκτης. To πρόβλημα είναι το κόστος συλλογής και η απορράγιση. Η απορράγιση επιτυγχάνεται εύκολα με την εισαγωγή τους σε ψύξη. Εχει σπουδαίες φαρμακευτικές ιδιότητες. Τα αφεψήματα των φύλλων για τη θεραπεία ρευματισμών, αρθρίτιδα, ασθένειες του γαστρεντερικού σωλήνα. Ο χυμός από τον καρπό του φυτού είναι χρήσιμο ως μέσο για την αναζωογόνηση των αιμοφόρων αγγείων, την επούλωση πληγών, ένα βακτηριοκτόνο δράση κατά των παθογόνων παραγόντων, και η επιρροή ανεκτίμητη για το συκώτι.

2. Serenoa repens Οικ. Arecaceae.  Φυτό   ανθεκτικό σε ακραία φαινόμενα ξηρασίας και θερμοκρασίας με μεγάλη φαρμακευτική αξία για τη καλοήθη υπερπλασία του προστάτη. Ειναι ανθεκτικό στη πυρκαγιά και χρησμοποιείται και ως φράκτης.  Φθάνει σε ύψος μέχρι 7 μ. .  Οι καρποί χρώματος μελανοιώδους ωριμάζουν το φθινόπωρο και  διατηρούνται μέχρι το Δεκέμβριο.   Από το εκχύλισμα των καρπών προέρχεται το προϊόν για το προστάτη.

3. Hypericum perforatum κ. σπαθόχορτο, υπερικό, βάλσαμο κλπ.. Στις ΗΠΑ, το Hypericum έγινε το πιο δημοφιλές φυτό, το εναλλακτικό «prozaκ», (Ladose), για την ήπια και μέτρια κατάθλιψη. Χρησιμοποιείται επίσης σαν αντισπασμωδικό και βελτιωτικό της ποιότητας του ύπνου σε αϋπνίες. Ήδη, το 1994 στη Γερμανία, συνταγογραφήθηκαν συνταγές για 20 εκατ. ασθενείς. Μόνο στην Μοντάνα των ΗΠΑ καλλιεργούνται σήμερα 500.000 στρέμματα φυτού. Στη χώρα μας ειναι αυτοφυές και είναι εύκολος ο πολλαπαλσιασμός του. Αλλά η μεγάλη υπόσχεση του φυτού είναι η συμβολή του στη θεραπεία του AIDS! Πολλοί ασθενείς με AIDS δέχτηκαν ευεργετικά τη χρήση του φυτού, δήλωσαν πιο αισιόδοξοι, με περισσότερη ενέργεια και λιγότερη κούραση. Μελέτες δείχνουν μια αύξηση ή σταθεροποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων για μεγάλο χρονικό διάστημα. Περιέχει μεταξύ των άλλων: υπερικίνη και ψευδο-υπερικίνη, φλαβονοειδή (16% στα φύλλα), ξανθόνες, φαινολικά οξέα, αιθέρια έλαια (0,13% σε ολόκληρο το φυτό). Οι αναλγητικές ιδιότητες του βοτάνου είχε ειπωθεί πρώτα ότι οφείλονταν στις ουσίες hypericin, pseudohypericin, και στα φλαβονοειδή, αλλά σύμφωνα με πρόσφατες φαρμακολογικές και κλινικές μελέτες τα αποτελέσματα επικεντρώνονται σε μια κυρίως δραστική ουσία του βοτάνου την hyperforin.

Καλλιέργεια σπαθόχορτου

4. Aronia melanocarpa Οικ. Rosaceae. κ. αρώνια η μελανόκαρπη (Black choceberry). Είναι ένας φυλλοβόλος θάμνος, λιτοδίαιτος που αντέχει μέχρι και -25C.  Απαντάται στην Αμερική και Καναδά. Aνθίζει Ιούλιο- Αύγουστο και ο καρπός ωριμάζει αργά το φθινόπωρο.  Ο καρπός ειναι μεγάλης διαιτιτικής αξίας με υψηλη περιεκτικότητα σε βιταμίμη C και αντιοξειδωτικά.  Εχει μια ουσία τη πεκτίνη που προφυλάσει από τη ραδιενέγεια.  Ηδη καλλιεργούνται 50.000 στρ σε Ρωσία, Τσεχία, Πολωνία.

5. Μελισσόχορτο Melissa officinalis Οικ. Lamiaceae (lemon balm). To φυτό αυτό εχει πολύ σημαντικές φαρμακευτικές ιδιότητες με σημαντική θέση στα καλλυντικά. Ειναι μικρών απαιτήσεων σε νερό και θρεπτικά στοιχεία.  Απαντάται σε όλη την Ελλάδα .  Υπάρχουν διάφοροι βιότυποι με διαφορές στη απόδοση αιθέριου έλαιου. Το αιθέριο έλαιο του μελισσόχορτου είναι από τα ακριβότερα στην αγορά. Ο πολλαπλασιασμός του γίνεται εύκολα με μοσχεύματα σε υδρονέφωση. Φυτεύονται 3-4000 φυτά/ στρέμμα και αποδίδουν 150-200 κιλά ξηρό βάρος χόρτου με απόδοση 2% σε αιθέριο έλαιο. Δεν εχει ιδιαίτερο καλλιεργητικό κόστος.

6. Aloe vera κ. αλόη. Φυτό εξαιρετικά ανθεκτικό στη ξηρασία με πολύ σπουδαίες φαρμακευτικές ιδιότητες αλλά και εξαιρετικά σημαντικό στη βιομηχανία καλυντικών.  Δεν έχει απαιτήσεις σε έδαφος.

7. Levandula vera, Levandula stoechas Οικ. Lamiaceae κ. λεβάντα. Η λεβάντα Λεβάνταχρησιμοποιείται ευρύτατα στη κοσμετολογία. Εκτός από το άρωμα χρησιμοποιείται και ως εντομοδιωχτικό στο σκώρο των ρούχων Tineola bisselliella  Οικ. Tineidae σε παστίλιες η ως φυσικό προίόν. Η λεβάντα ειναι επίσης πολύ καλό μελισσοκομικό φυτό.  Η λεβάντα είναι ευρέως γνωστή εδώ και πάρα πολλά χρόνια για τις αρωματικές και θεραπευτικές της ιδιότητες. Τη χρησιμοποιούσαν στα μπάνια τους οι Ρωμαίοι, από όπου και πήρε το σημερινό της όνομα. (lavare στα ιταλικά σημαίνει πλένω) Ιδιότητες: Φυτό κατά των σπασμών, δυναμωτικό και κατά της αδυναμίας των νεύρων. (τσάι λεβάντας τονώνει το νευρικό σύστημα). Καταπραΰνει από τους πονοκεφάλους και τους στομαχόπονους. Κατά της δυσπεψίας. Σε περιοχές της Ισπανίας, η λεβάντα χρησιμοποιείται και κατά του διαβήτη. Σε υψηλές δόσεις έχει ναρκωτικές ιδιότητες. Iδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στις εγγύους μέχρι το τρίτο μήνα. Λόγω των σπασμών που προκαλεί ενδέχεται να προκαλέσει αποβολή.Καλλιέργεια λεβάντας στη Γαλλία Ειναι εύκολη στο πολλαπλασιασμό με μοσχεύματα το χειμώνα.  Συστηματικά; καλλιέργεια γίνεται στη Γαλλία. Οι αποστάσεις φύτευσης για τη L. angustifolia είναι 80-100 εκ. μεταξύ των γραμμών και 60-70 εκ. μεταξύ των φυτών επί της γραμμής. Οι αποστάσεις φύτευσης για τα διάφορα υβρίδια (Lavandula hybrida) είναι 1,30-1,70 εκ. μεταξύ των γραμμών και 70 εκ. μέχρι 1 μ. μεταξύ των φυτών επί της γραμμής, ανάλογα με τον τύπο του υβριδίου. Τις χρονιές που λείπουν οι βροχές κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, για να έχει η καλλιέργεια κανονική απόδοση, πρέπει να αρδεύεται. Η βιολογική καλλιέργεια όλων των ειδών και των τύπων είναι σχετικά εύκολη, γιατί απαιτείται μόνον οργανική λίπανση.Σε όλα τα είδη της λεβάντας χρησιμοποιείται μόνο το άνθος για την εξαγωγή του αιθέριου ελαίου. Καταλληλότερη εποχή συγκομιδής θεωρείται το στάδιο της τελικής ανάπτυξης του ανθοφόρου στελέχους και έναρξης της ανθοφορίας, διότι τότε η περιεκτικότητα των ανθέων σε αιθέριο έλαιο είναι μεγαλύτερη. Το κόψιμο γίνεται με ειδικές μηχανές συγκομιδής λεβάντας. Η συγκομιδή με όποιο τρόπο και να γίνεται πρέπει να ξεκινά αργά το πρωί αφού “σηκωθεί” η πρωινή δροσιά. Οι ανθοφόροι βλαστοί που συλλέγονται μπορούν να αποστάζονται επί του τόπου, ιδιαίτερα όταν οι καλλιέργειες είναι εγκατεστημένες σε τοποθεσίες μεγάλου υψομέτρου.

8. Στέβια Stevia rebaudiana Οικ. Asteraceae.

To φυτό Στέβια είναι φυτό ιθαγενές της Ν. Αμερικής (Παραγουάη, Περού), Κεντρική Αμερική (Μεξικό) αλλά και στο Τέξας και Αριζόνα της Β. Αμερικής. Καλλιέργεια SteviasΠεριλαμβάνει 240 είδη από τα οποία το Stevia rebaudiana, έχει τις ποιο σημαντικές γλυκαντικές ιδιότητες στα φύλλα. Τα φύλλα του χρησιμοποιούνται και αυτούσια για να γλυκαίνουν πιοτά η να τρώγονται φρέσκα. Υστερα από κατεργασία παράγεται η γλυκαντική ουσία rebaudioside 200-300 φορές ισχυρότερη σε γλυκαντική ικανότητα από τη ζάχαρη χωρίς καμιά παρενέργεια.  Χρησιμοποιούνταν από τους ιθαγενείς της Ν. Αμερικής Γκουαράνι πριν 1500 χρόνια.

Είναι πολυετές (3-7 χρόνια) πολύκλαδο φυτό που προτιμά ξηροθερμικά ήπια κλίματα όπου με την κοπή αναβλαστάνει και έχει και υψηλές αποδόσεις.  Αντίθετα στις ποιος ψυχρές περιοχές φυτεύεται ετησίως όπως ο καπνός. Είναι κατάλληλο για τη Κρήτη σε πεδινές και ημιορεινές περιοχές.  Η Κρήτη προσφέρεται και για πολλαπλασιασμό  φυταρίων σε ετήσια βάση.

Για τη παραγωγή φυταρίων χρησιμοποείται αρχικά σπόρος σε σπορεία όπως ο καπνός και κατόπιν μεταφύτευση σε μικρά γλαστράκια για μεταφύτευση.  Η διαδικασία μπορεί να κρατήσει από 4-7 μήνες.  Τα φυτά όταν μεγαλώσουν κόβονται και ξηραίνονται σε σκοτεινά ξηραντήρια κρεμώντας ανάποδα τους βλαστούς. Αποχωρίζονται τα φύλλα και αυτά επεξεργάζονται.  Η ποιότητα και η τιμή εξαρτάται από τη περιεκτικότητα σε rebaudioside A.

Αναμενόμενη πρόσοδος καθαρή 500-1200 € το στρέμμα

Σήμερα καλλιεργείται στην Ιαπωνία από το 1970 στη Κίνα  από το 1984 σε μεγάλες εκτάσεις και εχει ευρύτατη χρήση ως γλυκαντική ουσία . Η Κίνα είναι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς  και εξαγωγείς.  Επετράπη πρόσφατα η καλλιέργειά της στην Ευρώπη.  Στην Ελλάδα καλλιεργείται δοκιμαστικά τώρα και 4 χρόνια. Ηδη καλλιεργείται στην Ουγγαρία, Ισραήλ.

10. Borago officinalis Οικ. Boraginaceae κ. μπουράντζα, μποράντζα, μποράζα,  βοράντζα ή μποράγο.

To Borago officinalis είναι ενα πολύ αξιόλογο φυτό. πολύτιμο για τη μελισσοκομία αλλά και για τις φαρμακευτικές και γαστρονομικές του ιδιότητες. Εχει δυνατότητες εναλλακτικής καλλιέργειας. Το λάδι από τους σπόρους (26-38% περιεκτικότητα) ειναι η μεγαλύτερη φυσική πηγή σε γ-λινολενικό οξύ. Επίσης περιέχει λιπαρά οξέα όπως παλμιτικό οξύ (10-11%), , Στεατικό οξύ (3,5-4,5%), ελαικό οξύ (16-20%), εικοσενοϊκό οξύ (3,5-5,5%),΄ερουκικό οξύ (1,5-3,5%) και Νερβονικό οξύ (1,5%). Το έλαιο χρησιμοποιείται σαν συμπλήρωμα γ-λινολενικού οξέος.
Ανθος του Borago officinalis και μέλισσες

Ανθος του Borago officinalis και μέλισσες

Ανθοταξία του Borago officinalis

Ανθοταξία του Borago officinalis

Ανθος

Ανθος του Borago officinalis

Η μπουράντζα τρώγεται φρέσκια σαν λαχανικό ή αποξηραμένη σαν βότανο. Η μπουράντζα έχει γεύση σαν αγγούρι και τρώγεται μέσα σε σαλάτες ή σαν γαρνιτούρα.. Τα άνθη του που περιέχουν το μη τοξικό αλκαλοειδές θεσινίνη, έχουν γλυκιά γεύση και είναι από τα ελάχιστα βρώσιμα άνθη μπλε χρώματος. Οι φυσικοπαθητικοί ιατροί χρησιμοποιούν τη μπουράντζα για την ρύθμιση του μεταβολισμού και του ορμονικού συστήματος. Χρησιμοποιείται ευρύτατα στη παραγωγή καλλυντικών.
Στη Βόρεια Ιταλία στην αγορά του Τορίνο πωλέιται σε όλα τα μεγάλα καταστήματα και στις λαϊκές αγορές με εισαγωγές από τη Συρία. Χρησιμοποιούνται για τη παρασκευή χορτόπιτας που εκτιμάται για τη νοστιμιά της.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s